پارلمان چیست و نظام نیمه پارلمانی یعنی چه؟ در این مقاله با معنی و مفهوم پارلمان ، مزایا و معایب نظام پارلمانی و تفاوت پارلمان و مجلس آشنا می شوید.

پارلمان چیست

نظام مجلسی یا نظام پارلمانی (parliament) در واقع نوعی نظام مردم سالاری است که قوه مجریه مشروعیت مردم‌سالار خود را از قوه مقننه دریافت کرده و در برابر آن باید جوابگو باشد. نظام پارلمانی در حقیقت یکی از انواع نظام های حکومتی است که از جداکردن نسبی قوا بدست می آید. در حکومت های پارلمانی قوه مجریه و قوه مقننه دارای ابزارهایی برای اثرگذاری و نفوذ بر یکدیگر هستند.

در حکومت های پارلمانی رئیس کشور و رئیس قوه مجریه دو فرد کاملاً متفاوت هستند. رئیس کشور که همان رئیس‌جمهور (در نظام‌های جمهوری پارلمانی، مثل عراق، آلمان، ایتالیا و فنلاند) یا پادشاه (در نظام‌های مشروطه سلطنتی مثل ژاپن، اسپانیا و بریتانیا) است، نقش چندانی در مسئولیت و اداره کشور ندارد. رئیس قوه مجریه که همان نخست وزیر است با نظر رئیس کشور و انتخاب پارلمان برگزیده می شود.

اعضای هیئت وزیران در شیوه حکومتی دارای حق پیشنهاد قانون به مجلس و شرکت در مذاکرات و مباحثات مجلس نمایندگان یا انحلال پارلمان هستند و همچنین پارلمان هم دارای حق سؤال، استیضاح و دادن رأی عدم اعتماد به ایشان است. در معدودی از جمهوری‌های پارلمانی مانند بوتسوانا، آفریقای جنوبی، سورینام و آلمان، حکمران همزمان رئیس حکومت نیز می‌باشند اما توسط قوه مقننه برگزیده شده و به آن جوابگواست. و درست برعکس نظام جمهوری است که رئیس کشور همان رئیس حکومت بوده و اما مسئله اصلی این است که قوه مجریه مشروعیت خود را از قوه مقننه نخواهد گرفت.

پارلمانتاریسم چیست

پارلمانتاریسم نوعی شیوه قانونگذاری از طریق پارلمان است که بر کار دولت و حکومت نظارت می کند. در پارلمانتاریسم، نخست‌وزیر و وزا با رأی اعتماد نمایندگان مردم در پارلمان انتخاب شده و به همین خاطر دارای مسئولیت و پاسخ در برابر اعمال خود به پارلمان هستند. پارلمان دارای اجازه دادن رأی اعتماد یا عدم اعتماد به وزیران است و در صورتیکه پارلمان رأی عدم اعتماد به وزرا و یا حکومت بدهد، وزرا یا حکومت از قدرت برکنار می شوند.

از وظایف مهم پارلمان میتوان به بررسی و تصویب بودجه، رسیدگی به طرح‌ها و لوایح در کمیسیون‌های مجلس قبل از تصویب نهایی اشاره کرد. سیاست کشوری که براساس پارلمان باشد نشان دهنده اراده ملت و اعمال حاکمیت ملی است. در پارلمانتاریسم، حاکم اصلی پارلمان به نمایندگی از سوی ملت است و حکومت اجراکننده مصوبه های آن است. حکومت‌های توتالیتر، دشمن پارلمان هستند و باعث ضعیف شدن و یا حتی نابودی پارلمان می شود. اولین بار در قرن ۱۳ میلادی پارلمان انگلیس با تصویب منشور کبیر شروع به فعالیت کرد.

نظام نیمه پارلمانی چیست

نظام نیمه ریاستی در واقع یکی از انواع نظام های حکومتی است و در آن تمام ویژگی های نظام ریاستی و نظام پارلمانی با هم آمیخته و ترکیب شده اند. نظام نیمه ریاستی شیوه ای از حکومت است که در آن مانند سایر نظام های ریاستی، رییس جمهور که نشانه حاکمیت ملی است و با انتخاب عموم مردم به مسند قدرت رسیده و وظیفه ریاست را برعهده دارد هیچگونه مسئولیت سیاسی در برابر پارلمان ندارد.

اما در نقطه مقابل آن نظام های پارلمانی است که هیئت وزیران تنها با گرفتن رای اعتماد از نمایندگان مجلس وجه قانونی و رسمی پیدا میکنند و در مقابل پارلمان برای تمام فعالیت های خود مسئولیت سیاسی دارند. همچنین پارلمان میتواند با گرفتن رأی عدم اعتماد از نمایندگان مجلس، هیئت دولت را از قدرت برکنار کند.

تشابه نظام‌های پارلمانی و نظام‌های نیمه‌ریاستی این است که ریاست کشور و ریاست حکومت از هم جدا شده اند. رئیس جمهور رئیس کشور است و نخست وزیر ریاست حکومت را برعهده دارد. اما در نظام‌های نیمه‌ریاستی برخلاف نظام‌های پارلمانی، رئیس کشور دارای اختیارات زیادی است و  فقط یک مقام دارای تشریفات نیست.

تفاوت پارلمان و مجلس

اصطلاحات پارلمان و مجلس هر دو معنا و مفهوم یکسانی دارند؛ اما در مورد تعریف مجلس یا پارلمان (parliament) میتوان گفت “مجموعه ای از نمایندگان مجلس که کار اصلی آن ها وضع قانون و قواعد کلی لازم الاجرا است” که در کشور ایران نام آن را مجلس و در کشور آمریکا آن را کنگره نام نهاده اند. در سایر کشورها، پارلمان از مجموع شورا و سنا و یا مجلس اعیان و عوام تشکیل می شود.